Мукучу нэһилиэгин Танара орто оскуолатыгар Арассыыйаҕа Аҕа дойдуну итиэннэ Саха сиригэр Ийэ дойдуну көмүскээччилэр сылларынан, Улуу Кыайыы 80 сылын көрсө араас таһымнаах үлэ өрө көтөҕүллүүлээхтик, тиһигин быспакка ыытылла турар.
Ол курдук, муус устар 18 күнүгэр Норуоттар икки ардыларынааҕы памятниктар уонна история бэлиэ миэстэлэрин күнүнэн алын сүһүөх кылаас үөрэнээччилэрэ Кыайыы өйдөбүнньүгэр тиийэн көрөн-истэн кэлбиттэрэ, сэргээбиттэрэ. Бу – боччумнаах тэрээһин, үүнэн иһэр оҕо өйүгэр-санаатыгар дьайар күүһэ сүҥкэн улахан.
Оттон муус устар 19 күнүгэр өбүгэбит суолунан төрүт үгэһи сөргүтэр “Снежный десант” диэн уол оҕону иитиигэ, уһуйууга көдьүүстээх айан буолла. Танара төрдүгэр Бакырга буранынан тиийэннэр, аҕалар уолаттарга күөгүнэн балыктааһын ньымаларын көрдөрдүлэр. Оҕолор көрөн-истэн, балыгы бэйэлэрэ хаптарарга үөрэнэн ис кыахтара уһугунна, санаалара көтөҕүлүннэ. Биир бэлиэ, умнуллубат түгэнинэн былыргы сэргэни көрүү, аттыгар хаартыскаҕа түһүү буолла. Мин санаабар, бу төбө өттө суох, оһуордаах, ойуулаах-бичиктээх сэдэх маһы хаһан, кимнээх туруорбуттарын чинчийэргэ тоҕоостоох кэм үүммүт. Онон сэргэ туһунан билэн-көрөн, хасыһан үөрэтэр – өссө да иннибитигэр. Маннык ийэ дойдуга бэриниилээх буоларга, төрүт дьарыгы сөргүтэн утумнуурга иитэр-үөрэтэр суолталаах дьоһун хамсааһыны иилээн-саҕалаан тэрийбит оскуола үлэһиттэригэр (директор Эверстов Е.П.), бураннарынан илдьэ сылдьыбыт төрөппүттэргэ Юрий Николаевичка, Алексей Иннокентьевичка, Прокопий Трофимовичка патриотическай кулууп оҕолоро ис сүрэхтэн махтаннылар.
Маны сэргэ, “Бессмертный полк” акция чэрчитинэн, Улуу Кыайыыга аналлаах “Өйдүүбүт! Киэн туттабыт! Махтанабыт!” диэн истиэндэҕэ үлэһиттэр, үөрэнээччилэр Улуу сэриигэ кыттыбыт эһэлэрин, сэрии ыар сылын эттэринэн-хааннарынан билэн ааспыт эбэлэрин, аймахтарын хаартыскалара хомуйулунна. Дириҥ ис хоһоонноох, история кэрдиис кэмин хабар чахчылаах, сэрии бэтэрээнин олоҕун, бойобуой сырыытын көрдөрөр эпилиэнтэ оҥоһулунна. Хас биирдии кылаас кэллэктиибэ матырыйаалы, хаартыскалары олохтоох кыраайы үөрэтэр түмэлтэн ылан киллэрдэ.
Муус устар 30 күнүгэр Үлэ, Эйэ, Маай бырааһынньыгынан, Кыайыы 80 сылын көрсө рейхстаг үрдүнэн кыайыы былааҕа ыйаммыт күнүн бэлиэтээн, Албан аат түһүлгэтиттэн Кыайыы өйдөбүнньүгэр диэри сэлэлээн хаамыы буолла. Өйдөбүнньүккэ Улуу Кыайыы былааҕын таһааран үрдүк мэҥэ халлааҥҥа үөһэ күөрэттилэр.
“Өйдүүбүт! Сүгүрүйэбит! Махтанабыт!” диэн фотозона-быыстапкаҕа оскуола кэллэктиибэ, төрөппүттэр сэрии кэминээҕи малы-салы, тэрили аҕаланнар көхтөөх кыттыыны ылаллар. “Кыайыы түннүктэрэ” бүтүн Россиятааҕы акцияҕа кыттыһан хас биирдии кылаас видеослайд, эбэтэр видеоролик оҥорон бэлэмниир. Онно оҕолор сэрии уонна тыыл бэтэрээнэ эһэлэрин уонна эбэлэрин мөссүөннэрин тутан хаартыскаҕа түһэн үйэтитэллэр.
Маны сэргэ, кыраайы үөрэтэр түмэлгэ “Нэһилиэкпит бэтэрээннэрэ”, “Чурапчы көһөрүллүүтэ” тиэмэлэргэ кылаас таһынан дьарыктар, бэсиэдэлэр, кырдьаҕастарга тимуровскай көмөлөр, олохтоох модельнай библиотекаҕа “Рядовой Чээрин” киинэни көрүү, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, спортсмен, энтузиаст учуутал Ким Иннокентьевич Ильинов кэриэһигэр төрөппүттэргэ шахмат күрэҕэ, нэһилиэк тэрилтэлэринэн “Эйэ туһугар” фестивальга концертка кыттыы о.д.а. дьоһун тэрээһиннэр буоллулар.
Бэлиэтээн эттэххэ, ыам ыйын 7-8 күннэригэр Танара орто оскуолатын иһинэн Улуу Кыайыы 80 сылын көрсө кылаастар икки ардыларыгар Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии тиэмэтин хабар айымньыларынан сыанаҕа туруорууга фестиваль ыытыллара былааннанар. Тиэмэлэрэ: Улуу Кыайыыга эҕэрдэ нүөмэр –1 кылаас, “Помним, гордимся!” – 2 кыл., “Журавли над Ильменем” –3 кыл., “Три танкиста” – 4 кыл., “Егор Чээрин” – 5 кылаас, “Зоя куобах үтүлүгэ” – 6 кыл., “Саллаат уонна өлүү” – 7 кыл., “Малгиннар ийэлэрэ” – 8 «а», “В бой идут одни старики” –8 «б», “Ильмень үрдүнэн туруйалар” –10 кылаас.
Түмүктээн эттэххэ, кэнчээри ыччат Улуу Кыайыыны уһансыбыт ытык дьоммутун ахтар-саныыр, кинилэр олорбут олохторун холобур оҥостор. Ыам ыйын 9 күнүгэр “Бессмертный полк” хаамыыга бэтэрээн эһэлэрбит, эбэлэрбит биһигини кытта бииргэ баар буолуохтара. Эйэ холууба үөһэ көтүөҕэ, “Ураа!” хаһыы ньиргийиэҕэ. Үүнэр көлүөнэ сыл-хонук аастаҕын ахсын, өрүүтүн өйдүүр, киэн туттар, махтанар. Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат!
Светлана Самсонова, кыраайы үөрэтэр түмэл үлэһитэ