Аҕа дойду Улуу сэриитигэр хас биирдии ыалтан тапталлаах аҕалара,кэргэттэрэ, уолаттара, таайдара,убайдара, аймах дьоно Ийэ дойдуларын көмүскүү ыраах сэриигэ аттаммыта. Ол курдук, мин хаан уруу аймахтарым ини — бии Семен, Прокопий, Василий Каратаевтар төрөөбүт- үөскээбит алаастарыттан араҕан, сэрии уотугар аттаммыттара.
Хос эһэм Каратаев Семен Николаевич 1942с.атырдьах ыйыгар кэргэнин, уолун хаалларан, Кыһыл Армия кэккэтигэр ыҥырыллан барбыта. Сэриигэ барыан иннинэ холкуос биригэдьиирэ, үлэтигэр эппиэтинэстээх, түүн- күнүс утуйбат үлэһит, чиэһинэй, сымнаҕас үтүө майгылаах киһи буолан, дьоно — сэргэтэ олус убаастыыллара. Сэмэн үчүгэй уус киһи эбит. Оччотооҕуга Өкүчүгэ тутуллубут улахан оскуоланы тутуспут дьоннортон биирдэстэрэ. «Улахан сэриигэ бэлэмнэнэбит» диэн ис хоһоонноох суругун кэннэ киниттэн туох да биллэрик кэлбэтэх. Онон 1943сыллаахха сураҕа суох сүппүтүнэн ааҕыллар. Хос эһэм быраата Прокопий Николаевич Мукучу маҕаһыыныгар атыыһыттаан олорон, 1943с.Армияҕа ыҥырыллыбыта. Забайкальскай байыаннай уокурук 36-с армиятын 210-с дивизиятын 649-с стрелковай полкатыгар рядовой саллаатынан сулууспалаабыта. Кини Японияны кытта сэриигэ кыттыбыта, кыайыыны Кытай Чань — Чунь куоратыгар көрсүбүтэ. 1946 сыллаахха дойдутугар төннөн кэлэн, ыал буолан, оҕо төрөтөн, пенсияҕа тахсыар диэри киносетька үлэлээбитэ. Эһэм Василий Семенович киниэхэ иитиллэн киһи хара буолбута. Прокопий Николаевич элбэх оҕону төрөтөн, сиэн тапталын билэн, дьоллоох олоҕу олорон, 2000 сыллаахха олохтон барбыта.
Кыра бырааттара Василий Николаевич убайдарын иннинэ бастакы хомуурга 1942сыллаахха бэс ыйын 20 күнүгэр сэрии толоонугар ыҥырыллыбыта. Кини оскуолаҕа үчүгэйдик үөрэммитэ, хомсомуол чилиэнэ,» Сталин» холкуос бастыҥ ыччата этэ. Сэттиһи бүтэрэн баран, арыы нолуогун тутааччынан, ааҕар балаҕан сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 1943 сыллаахха дьонугар «сураҕа суох сүттэ» диэн биллэрии кэлбитэ.Кини учуутал буолар баҕалааҕа.
Хомойуох иһин, хос эһэм Семен, Василий Каратаевтар ханнык фроҥҥа сылдьан сэриилэспиттэрэ биллибэт, «улахан сэриигэ бэлэмнэнэбит» диэн суруйбуттарыттан 1942-43сс.кырыктаах кыргыһыыларга киирбиттэр быһыылаах диэн сэрэйэбит эрэ.
Хас биирдии оҕо Улуу Кыайыыны уһансыбыт, дьоллоох олоҕу эргиппит ытык дьонун кэриэстиэхтээх, кинилэринэн киэн туттуохтаах.
Сахаян Докторов, Баҕадьа оскуолатын 8 кылаас үөрэнээччитэ